Een staat/volk leiden zou gemakkelijker zijn mocht het geen mensenwerk zijn.
Een dwarsligger reageerde op de eerste insteek: "Democratie" is dus een rekbaar begrip, en het is onbegonnen werk om er een exhaustieve verhandeling over te schrijven. Inderdaad een onmogelijke opgave voor een artikel. Ik wilde het eigenlijk niet hebben over de democratie en autocratie, maar over de mensen die deze bestuursvormen gestalte geven. Want als er één weerkerend fenomeen is, dan is het wel de beperkte houdbaarheid van die menselijke invulling. Dat heeft uiteraard te maken met de korte levensduur van mensen, maar ook met de moeilijke omgang met macht.
Zoals Johann Wolfgang von Goethe schreef:
“In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister“
Democratie
het summum voor de (individuele) vrijheid?
Over Democratie en de tegenhanger, Autocratie kan U hele boeken lezen. Democratie, dus:
Laten we maar eens erkennen dat Europa is een lappendeken van staten waarvan de grenzen dikwijls veranderden. We zijn blijkbaar beter in ruzie maken dan in samenwerken.
Heel uitzonderlijk had mijn generatie het privilege om de laatste tachtig jaar in vrede te leven. Na de Tweede Wereldoorlog begon een periode waarin de materiële vooruitgang steeds toenam. Aanvankelijk liep de herverdeling niet van een leien dakje en figuren zoals hier te lande Priester Daens die voor de werkmensen opkwam, zorgden uiteindelijk ervoor dat de welvaart ook binnensijpelde in de kleine werkmanshuisjes van Vlaanderen. Dat dit überhaupt kon, was te danken aan het democratisch bestel waarin de conservatieven (aanvankelijk vooral katholieken) en de socialisten een belangrijke rol speelden. Maar de democratie zorgde ook voor een ontsporing.
Het was een gouden tijd voor politici die zich vooral mochten uitleven als Sinterklazen. Tegelijk met de herverdeling van het manna werd de individuele vrijheid steeds belangrijker. Geld en vrijheid, middelen en genot: Materieel succes werd voorgesteld als een levensdoel. Recente populaire TV-programma’s als “The Sky Is the Limit” waarin mensen pronken met hun verworven rijkdom, illustreren heel duidelijk de toenemende decadentie die de ‘ouderwetse’ normen en waarden uitholde.
De materiële vooruitgang bracht helaas een morele vervaging van de handel met zich mee. De overheid stelde daar paal en perk aan door meer controle via de invoering van de “btw”. Het hielp maar andere vormen van misbruik werden getolereerd, soms zelfs toegelaten.
Rond de eeuwwisseling kwam de grootste overwinning voor de individuele vrijheid die zich manifesteerde in twee cruciale domeinen: deze van de persoonlijke geaardheid – men was wat men voelde, en niet langer wat men biologisch was. Ten tweede was er de immigratie die de culturele eigenheid van de autochtone bevolking reduceerde tot etnisch racisme. Voor de enen een grote vooruitgang, voor de anderen een neergang. Het maatschappelijk weefsel werd aangetast en zorgt voor steeds meer confrontatie
Opmerkelijk, maar het waren ook zij die het meest profiteerden van de toenemende welvaart die zich keerden tegen de weldoeners. We hebben het over twee domeinen waarin vooral wij, de Westerse democratieën, schuld aan hebben: Het kolonialisme en onze voetafdruk die dreigt de aarde onleefbaar te maken.
Hoewel het kolonialisme ongetwijfeld bijdroeg tot onze welvaart worden de voordelen die het meebracht voor de inheemse bevolking genegeerd. Getuige de barbaarse taferelen die zich sinds het einde van de kolonisatie afspelen in Centraal-Afrika. Wanneer we de (linkse) media mogen geloven is iedereen die daarover anders denkt een racist.
Dat de menselijke voetafdruk de aarde onleefbaar kan maken is geen wetenschappelijk bewezen stelling. Feit is wel dat de mensheid in toenemende mate het milieu vervuilt. Dat daar hoog dringend werk wordt van gemaakt, kan men alleen maar toejuichen.
Er bestaan studies over de opwarming van de aarde die niet mogen in twijfel getrokken worden ook al werden er in het verleden belangrijke fouten gemaakt (de hokeystick van James Hansen's statement to the US senate in 1988) en werd zelfs datafraude vastgesteld. Recent nog gaf de Nederlandse Weerdienst (KNMI) toe dat ze de vijf warmtepieken die vroeger werden geregistreerd, had weggelaten in haar recent overzicht van de temperatuurevolutie sinds het begin van de metingen.
“Seven years after Dutch skeptics first challenged KNMI’s temperature adjustments, the institute has reinstated seven “lost” pre-1950 heatwaves at De Bilt — validating claims of over-correction that had erased 16 out of 23 historical extremes.”
Ongeacht deze bedrieglijke werkmethode - die zonder gevolgen bleef voor de verantwoordelijken - heeft de zogezegde consensus over de oorzaak de menselijke CO2 uitstoot ervoor gezorgd dat (alleen) in Europa de energiepolitiek volledig werd gewijzigd. Door het ingeroepen hoogdringend karakter van deze klimaatbedreiging besliste de EU tot een “Green Deal”. Ze zijn niet zeldzaam politici én burgers, die deze ”Green Deal” kwalificeren als ideologische verdwazing, en terécht! Maar zoals het conservatieven past protesteren ze heel beleefd maar blijven ze gooien met miljarden subsidies ter bevordering van de consumptie van elektriciteit, terwijl de prijs van de elektriciteit de hoogste is ter wereld en de noodzakelijke productie van elektriciteit met een leveringsgarantie onhaalbaar is.
Waar is de tijd dat Europa (EGKS) besefte dat goedkope energie de basis is voor industriële ontwikkeling en welvaart?
Bij dit alles moeten we niet zoeken naar een democratische systeemfout, wél naar de falende politici die deze beslissingen namen. Zij dragen de verantwoordelijkheid van de verarming én het verdampen van de sociale cohesie die hierdoor wordt gestimuleerd! Dat is ook niet de schuld van Poetin of Trump maar van de politieke partijen die de democratische besluitvorming domineren.
Zij die aan de macht zijn, zowel nationaal als in de EU, zijn verantwoordelijk voor het moreel verval, de economische problemen en het verzwakken van het democratisch weefsel of de samenleving in het algemeen. Dat zorgt voor een toenemende, gevaarlijke polarisatie. En zoals de geschiedenis ons leerde, kunnen interne problemen de oorzaak zijn van de vlucht in een oorlog - waarvoor de vijand reeds is gevonden.
Autocratie
summum voor de veiligheid en stabiliteit?
Het woord komt van het Grieks (autos = 'zelf', kratos = 'heersen') en beschrijft een systeem met een sterke hiërarchie en weinig tot geen inbreng van burgers of ondergeschikten.
Europa: van aristocratische autocratie via dictatuur naar een halfbakken democratie
Ooit was Europa grotendeels ‘verenigd’ als het Habsburgse Rijk. Het zeshonderd jaar durende regime (tot 1918) van een machtige keizerlijke familie die regeerde over een gedecentraliseerd Europees conglomeraat van gebieden, was in de praktijk geen autocratisch regime omdat deze keizerlijke familie toch nog enige ruimte liet voor de diversiteit van de verschillende gebieden. Terzijde: het zou interessant zijn om de inspraak van de verschillende gebieden in die tijd te vergelijken met de evolutie van die inspraak in het EU-beleid.
In situaties waarin snel en daadkrachtig moet opgetreden worden, is een autocratische aanpak noodzakelijk. Ook hier kan men stellen dat niet het ‘systeem’ maar de menselijke aanpak het zwakste punt is. Die (erfelijke) “Leider”werd quasi ALTIJD verslaafd aan de macht, waardoor de autocratie gemakkelijk afglijdt naar een dictatuur die niet meer gedragen wordt door de maatschappij. Dat Poetin blijkbaar geneigd is tot het erfelijke tsarendom, blijkt door de toenemende rol die familieleden en een kleine kring vertrouwelingen spelen in zijn dictatoriale bestuur.
Mensenwerk
De kerngedachte van deze twee korte bedenkingen over democratie en autocratie is dat alles staat of valt met de mens én zijn draagvlak om de macht op een positieve manier gestalte te geven.
De tijdsgeest van de Grote Rijken
Laten we de vraag naar ‘verstandig bestuur’ eens bekijken op wereldniveau zonder a priori de voorkeur te geven aan een democratie of een autocratie.
De tegenstelling tussen democratie en dictatuur is een kunstmatige opdeling die quasi nooit zo zwart-wit is als die door de media wordt voorgesteld.
Er zijn historische voorbeelden waarbij de ‘autocratie’ zeer goed presteerde en kon rekenen op de instemming of steun van de bevolking.
Het Perzische Rijk
Het Perzische Rijk, dat ooit het volledige Midden-Oosten omvatte, was een zeer uitgestrekt en welvarend rijk waar kunst, cultuur en wetenschap tot grote bloei kwamen. Helaas zoals alle andere Grote Rijken kwam aan die bloei een einde en in 330 v.Chr. maakte de koning van Macedonië Alexander de Grote gebruik van de interne zwakte om in korte tijd het hele rijk te veroveren. Maar ook aan dat grote Hellenistische Rijk kwam een einde en werd het Midden-Oosten zoals we het vandaag kennen: een broeinest van volkeren die mekaar naar het leven staan en geleid door tirannen die geen oppositie dulden. Het kan nog erger worden wanneer de welvaart afneemt als gevolg van een krimpende economie.
Het Chinese Rijk
Ook het Chinese rijk kende bloei en verval. Aanbevolen lectuur: Het Hemels Mandaat, De geschiedenis van het Chinese Keizerrijk, Barend J. ter Haar, 2009.
In recentere informatie las ik een fragment dat mij belangrijk leek voor deze bijdrage; een citaat:
“Elke dynastie legde zichzelf de verplichting op een geschiedenis van de voorafgaande dynastie te schrijven. Vanaf de Tang-dynastie was dit een staatsaangelegenheid. De samenstelling gebeurde door hofambtenaren die gebruikmaakten van de officiële keizerlijke archieven, zoals de Dagboeken van activiteit en rust en de Ware optekeningen. Een belangrijk doel was het legitimeren van de machtsovername door de nieuwe dynastie. Deze geschiedenissen staan sinds de Qing-dynastie bekend als de Vierentwintig Geschiedenissen. (…) Verder valt hun rijkdom aan details en hun nadruk op personen op. (…) De val van de vorige dynastie werd steeds toegeschreven aan de laatste keizer. Zijn regering werd daarom altijd als slecht beoordeeld, vaak slechter dan historisch gerechtvaardigd kan worden (zoals bij de laatste Ming-keizers)”.
Vandaag is China van erfelijke dynastie via het communisme op weg naar een autocratisch staatskapitalistische grootmacht. De uitdager van de VS.
Ook deze elkaar opvolgende (al dan niet erfelijke) dynastieën hielden geen stand omdat het mensenwerk was. Xi Jinping is sinds 2012 de sterke man en leider van de Communistische partij. Of hij in staat zal zijn om zijn ambitie – een gedeeld wereldleiderschap – waar te maken is nog geen uitgemaakte zaak en of dat zonder een gewapend conflict kan is al even onzeker.
Wat we vaststellen is dat alle Grote Rijken autocratieën waren, de bevolking politiek onmondig was en de elites/erfelijke alleenheersers mekaar alleen afwisselden. Maar één ding lijkt onvermijdelijk: de tijdsgeest voor het regeren zonder inspraak van de bevolking lijkt te kantelen maar tegelijk broeit er een ongewoon maar krachtig alternatief: Een wereldorde geleid door de plutocratie die via financiële en economische maatregelen volkeren domineren en de plaats inneemt van de politieke vertegenwoordigers.
Een gunstige tijdsgeest voor een Plutocratie
In de Dwarsliggers-jaaroverzichten wezen we reeds op de dominante rol die de plutocratie nu al speelt. Hun invloed, die alle nationale grenzen overschrijdt wordt al te gemakkelijk onderschat. Meer nog: politici voelen zich gevleid wanneer ze ‘de rijken der aarde’ kunnen ontmoeten op hun hoogdagen zoals deze georganiseerd door het World Economisch Forum. Dat het WEF slechts een clubje gelijkgezinde rijken is zonder wereldvisie, is een grove onderschatting. Het WEF heeft wel degelijk een visie op de wereldleiding waarbij de macht uitgaat van een economische geleide elite en als dusdanig zich aanbiedt als een alternatief voor een politieke organisatie autocratie of democratie.
Er werd al heel wat over het WEF geschreven waarbij weinig kritiek te lezen valt. Zo blijft één van de WEF-initiatieven onder de radar: De vorming van een toekomstige elite, met als naam de Young Global Leaders (aanvankelijk Global Leaders for the Future). Onlangs wijdde Jacob Nordangαrd een artikel aan de omvang en het belang van deze ‘ons kent ons’ organisatie die geleid wordt door de plutocratie (Vanguard en Black Rock). We hebben zelf ook enkele ‘Belgische namen’ gespot die blijkbaar dankbaar gebruik maakten van deze organisatie voor hun eigen belang/loopbaan.
Een voorbeeld: Recent blijkt dat Bill Gates – de belangrijkste private sponsor van de VN - een verdienmodel organiseerde voor de inenting van de wereldbevolking wegens een pandemie. Dit werd aanvankelijk afgedaan als complotdenken, maar steeds meer feitelijke vaststellingen doen vermoeden dat de invloed van de plutocratie veel verder reikt dan gedacht en dat dit een reëel maatschappelijk gevaar is.
Is de tijdsgeest voor een Democratie voorbij?
Wanneer we moeten erkennen dat democratieën die zetelen in de Algemene Vergadering van de VN een kleine minderheid zijn, dan moeten we daaruit enkele lessen durven trekken.
Het betekent onder meer dat de voornaamste wereldorganisatie, helemaal niet democratisch is en dat de personen die deze organisatie gestalte geven niet gemachtigd zijn om namens de ‘democratie’ te spreken.
Dat doen ze overigens niet. Ze spreken in eigen naam gelegitimeerd door invloedrijke mensen die een eigen agenda volgen en zorgen dat de geschikte personen op de juiste plaatsen zitten.
Door de complexiteit van dergelijke ondoorzichtige structuren hebben ze de democratie uitgehold.
Onlangs bekritiseerde Premier Bart De Wever de complexiteit van de EU met zijn 27 lidstaten. Terecht want daadkracht is niet het beste kenmerk van de EU. Blijkbaar wil hij een slagvaardiger EU en zelf is hij ook voorstander van meer macht voor België door een grensoverschrijdende bundeling van de economische capaciteiten in BENELUX verband. Dat zijn alvast bevlogen woorden van een scherpzinnige politicus die iwel nog gigantisch veel werk voor de boeg heeft in eigen land.
De democratie zoals we die vandaag kennen zal wellicht deze cruciale tijd niet overleven. Ook dit proces is mensenwerk en we moeten toegeven dat de overgrote meerderheid van de politici niet eens begrijpen waarover de technologische problemen gaan. Hun wetenschappelijke onwetendheid is bij momenten ondermaats. Hoe anders de Europese ‘”Green Deal” kwalificeren dan ideologische verdwazing? Gooien met miljarden subsidies ter bevordering van de consumptie van elektriciteit terwijl de nodige productie van elektriciteit met leveringsgarantie niet eens realistisch is binnen de ideologische opgelegde transitietermijn.
Waar is de tijd dat Europa (EGKS) besefte dat energie de basis is voor industriële ontwikkeling en welvaart?
Meer competentie, minder show
Het gebrek aan competente politici doorbreken is geen eenvoudige zaak. Maar het zou al een stap vooruit zijn, mocht élke verkozene geïnformeerd worden over álle belangrijke informatie ( ook deze waarover nu enkel studiediensten van een of andere politieke partijen beschikken). Dat kan perfect door de oprichting van een Parlementair Kenniscentrum (met verplichte informatie- en bijscholingssessies). Deze nieuwe dienstverlening kan betaald worden door de subsidies aan de politieke partijen te verminderen en er mag gerust ook eens nagedacht worden om de renumeratie (wedde en alle voordelen) te herijken. Veel politici verdienen heel wat meer als verkozene dan ze “waard” zijn op de private markt. Misschien zou de renumeratie moeten rekening houden met de inspanningen van de verkozenen om zich te bekwamen in de materie waarvoor ze verondersteld worden mee te debatteren. Dat ze later een bestuurderszitje krijgen wegens bewezen diensten mag volstaan voor hun huidige competentie.
Een voorbeeld: Politici die een rol willen spelen in de NAVO zouden best een doorgedreven vorming krijgen in de geopolitiek. Zoals diplomaten en hoger officieren de kans krijgen om een semester te volgen aan het NAVO Defensie College, zou het goed zijn dat politici die willen meespreken ‘met kennis van zaken’ ook dergelijke vorming krijgen. En waarom niet in een Europa College 2.0 waar kandidaten EU-politici voorbereid worden om deel uit te maken van de EU-pijler binnen de NAVO.
Leven in een ander tijdperk
In al het voorgaande wordt één cruciaal element te weinig onderkend: We delen weliswaar dezelfde aardbol, maar leven niet in hetzelfde tijdperk. Hier valt weinig aan te doen. Homogene staten zijn daarom niet a priori fout, maar een duurzame oplossing is het evenmin.
Het zou getuigen van realiteitszin mochten democratische politici beseffen dat elke mensenmaatschappij gedurende lange tijd werd gevormd en gekneed tot de maatschappij die ze is en dat veranderen eveneens een zeer lang proces is van generaties . Hoe zou de bevolking van de Sovjet Unie en nu de Russische Federatie kunnen inschatten dat in een democratie alles veel beter is (wat overigens niet altijd het geval is)?
Het zou getuigen van bescheidenheid mochten we beseffen dat volkeren die nooit democratie hebben gekend niet noodzakelijk voorstanders zijn van dit onbekend beleidssysteem. Alle historische ‘bloeiende imperia’ waren een of andere vorm van autocratie. We profiteren nu nog van hun cultuur en organisatie.
En wat met de naoorlogse problemen?
Wie de oorlog in de Balkan een beetje gevolgd heeft, weet dat binnen de grenzen van Bosnië-Herzegovina een samenleven van Bosniërs en Serviërs nog altijd onmogelijk is.
En hoe zal Oekraïne er uitzien na een burgeroorlog en vervolgens de Russische inval? Kunnen Oekraïners en Russischgezinde of -sprekende Oekraïners nog samen leven in éénzelfde land na alles wat er gebeurde sinds 2014? Ja, ik schrijf 2014 en NIET 2022.
Moeten we niet ook spreken over het tribalisme dat in Afrika nog altijd hoogtij viert en waar massale slachtpartijen doen denken aan lang vervlogen tijden?
Moeten we het hebben over de religieuze oorlogen die geschiedenis schreven met bloed?
Terecht vragen Vele zich af of we nog kunnen geloven in een samenwerking met de VS. Het prioritaire politieke streefdoel wordt om militair en economisch onafhankelijk te worden van het buitenland, inclusief van de VS.
De maatschappelijke invloed van moderne technologie zal alleen maar toenemen en de ruimte van het politiek beleid verder beperken. Het wordt wellicht het breekijzer van de plutocratie.
Ter afsluiting: pessimisme is niet op zijn plaats
Neen, niet alles is verloren en pessimisme is niet op zijn plaats. Want welke bestuursvorm een maatschappij ook kiest (of opgelegd kreeg) ALLES valt of staat met de menselijke kwaliteiten van de leidende klasse.
Laat ons beginnen met ons eigen exceptionalisme bij te stellen. Europa zal NIET ten onder gaan door een gebrek aan ambitie, wel aan een teveel aan (individuele) ambities.
Europa mist vooral moreel gezag. Daarvoor zijn hoogstaande politici nodig in plaats van vooraanstaande politici.
Hoogstaande Politici gevraagd
We wezen reeds op het soms stuitend gebrek aan dossierkennis van de verkozen Kamerleden. Hoe kan een lid van een parlementaire commissie zijn werk goed doen wanneer hij geen enkele kennis heeft over de materie? Ooit stelden we vast dat er in een Commissie slechts één parlementslid een voldoende technische kennis had om te kunnen oordelen. Dat hij tégen de voorgestelde keuze was maar de ‘partij-gestuurde’ onnadenkenden de meerderheid hadden, bewijst de nutteloosheid van dergelijke Commissies (waarvoor ze nochtans een bijkomende vergoeding ontvangen).
Maar er is méér:
Gedaan met de draaideur-politici en dito ambtenaren
Terwijl de oude manier om corrupte politici en ambtenaren te belonen met ‘een enveloppe’ alleen nog gebruikt wordt voor de kleine garnalen, werd een systeem uitgedokterd voor de top waardoor de ‘dank voor bewezen diensten’ nooit kan bewezen worden.
Het mag niet langer getolereerd worden dat invloedrijke politici en topambtenaren zo maar de deur van hun kantoor/kabinet mogen dichttrekken terwijl de deur(en) voor lucratieve bijverdiensten ‘voor bewezen diensten’ wagenwijd open gaan. Politici en topambtenaren die al goed betaald werden voor hun ‘verdiensten’ zouden zich in de nadagen belangeloos moeten inzetten voor het systeem dat hen jarenlang betaalde. Ze kunnen lezingen geven zonder grote vergoedingen en zo bijdragen tot een betere kennis van de moeilijke opdrachten die politici met kennis van zaken moeten aanpakken. En zo zijn er wel!
Momenteel wordt door onze media verwezen naar de situatie in de VS waar de ‘rechtsstaat’ in het gedrang komt door het machtsdenken van president Trump. Elke dag opnieuw worden wij daaraan herinnert, terwijl we nauwelijks iets horen over de beschuldigingen van corruptie door de EU-verkozenen. Precies alsof dat géén machtsmisbruik is.
We eindigen met een voorbeeld van integriteit:
George C. Marshall weigerde in 1948 in het Oval Office toe te geven toen president Truman hem vroeg om de erkenning van de nieuwe staat Israël te steunen. Marshall antwoordde dat hij nooit meer op Truman zou stemmen als politiek boven nationale veiligheid zou prevaleren.
Niemand sprak zo tegen een president. Marshall droeg al meer verantwoordelijkheid dan welke Amerikaanse generaal dan ook. (…) Toen hij echter het Oval Office binnenkwam voor deze vergadering, kwam hij niet als soldaat, maar als een man die de integriteit van het ambt boven het comfort van het moment stelde. (…) Toen hij in 1953 de Nobelprijs voor de Vrede ontving, had hij Europa twee keer gered. Eén keer door strategie. Eén keer door medeleven.
Ik durf zelfs niet te vragen waarvoor de EU de Nobelprijs verdiende in 2012.
Vervanging F16