Woke: macht en geweld

DALLE 2024 05 14 22.28.47 woke warriorTwee thema's waar politici liever niet over spreken: hun eigen overschatting en het gezond verstand van de man in de straat. 

Woke: van wakker-zijn naar politiek

Het begrip woke, dat vrij nieuw is, verwijst volgens sommige waarnemers in eerste instantie naar het zich bewust worden van feiten en toestanden. De term houdt in die zin verband met “wake up”: wakker worden. Het is een vorm van (zelf)bewustzijn.

Maar al snel heeft de term een politieke betekenis gekregen. Sinds het ontstaan van de beweging “Black Lives Matter”– die geënt is op het oude racismeprobleem in de Verenigde Staten – en sinds de opkomst van de non-binairisten, zoals Judith Butler, heeft de term woke evenwel niet alleen een politieke betekenis gekregen: het is zelfs een beschuldiging geworden, die sinds enkele jaren door steeds meer mensen als agressief wordt ervaren.[1]

Twee kernpunten

In de praktijk verbinden twee elementen zich in het hedendaagse “wokisme” tot één, vrij arrogante en agressieve houding. Het gaat om het samenvallen van raciale elementen met seksuele belevingsaspecten. Concreet is de kern van het huidige woke-verhaal dat de zwarte bevolking slachtoffer is van een vermeende blanke suprematie en bovendien, dat de seksueel anders geaarden zich eveneens beschouwen als een onderdrukte groep, ook voornamelijk door de mannelijke blanke heterofilie.

Het is meteen duidelijk dat het wokisme zich op korte tijd ver heeft verwijderd van de oorspronkelijke idee van het geloof in de eigen waarde. Dat geloof eist immers helemaal niet dat de modale blanke zo nodig moet beschouwd worden als een vertegenwoordiger van een onderdrukkende groep en evenmin dat wie heterofiel is verdacht mag worden van misprijzen voor homofilie.

Taal is macht

Taal is macht over mensen. Door het gebruik van woorden en zinnen worden mensen in een onderlinge verhouding geplaatst.[ii] Als een vrouw aan het koken is en tegen haar zoontje zegt “Jantje, ik ben aan het koken”, dan doet ze veel meer dan zeggen dat ze een gerecht aan het klaarmaken is. Ze zegt tegelijk: “Jantje, laat me met rust”, al geeft ze daar meteen een verantwoording bij. Maar “laat me met rust” is een soort bevel, dus een uiting van een machtsrelatie.

Meer zelfs: een woord en dus de hele taal zijn verbonden met de wereld waarin we concreet leven. Als ik zeg: “mijn baas is ziek”, dag zeg ik niet alleen iets over een ander mens die ziek is, maar ook dat er iemand is die over mij gezag uitoefent. Daarmee wordt ook gezegd dat “de wereld” waarin we leven een wereld van gezagsverhoudingen is.[iii]  Er zijn auteurs die stellen dat je niet over een “menselijke persoon op zich” kunt spreken, maar dat een menselijke persoon slechts persoon wordt doordat hij of zij in een menselijke gemeenschap leeft. [iv]En die gemeenschap is een gemeenschap van machtsverhoudingen.

Maar taal bestaat uit woorden en die worden in de taal tot beelden samengesmeed. Als ik zeg: de macht van het kapitaal, dan roept deze uitdrukking een hele wereld van betekenissen op, die tegelijk op de werking van machtsverhoudingen wijst. [v]

Les mots et les choses : wie het woord bezit, bezit de macht

De Franse filosoof Michel Foucault schreef ooit een boek onder de titel Les mots et les choses. Foucault bedoelde zijn boek als  een waarschuwing dat de mens bedolven wordt onder het geweld van de wetenschappen en de techniek. Maar zit nog een andere adder onder het gras.[vi] In zijn boek beschrijft Foucault het al oudere idee dat de werkelijkheid waarin we dagelijks leven een constructie is. Wij, mensen maken binnenin de maatschappij waarin we leven een  soort beeld van hoe wij geloven dat de werkelijkheid van mens en maatschappij eruit ziet.[vii]

Welnu: dat beeld wordt uitgedrukt wordt in woorden. Wie kan kiezen welke woorden en betekenissen er in een samenleving dominant zijn, bepaalt tegelijk het dominante beeld dat in die samenleving geldt. Wie ‘les mots’ bepaalt, bepaalt ook ‘les choses’. Of: wie de woorden beheerst, bezit de macht. Taal is macht.

Het doet denken aan George Orwell in diens 1984: Oorlog is vrede! vrijheid is slavernij! Onwetendheid is kracht!

Achterstelling ,“les mots” en macht

Op dit punt is het, dat woke fout loopt. Mensen die zich achtergesteld voelen, hetzij vanwege hun raciaal uitzicht, hetzij vanwege hun seksuele geaardheid, zijn dus gedwongen te leven in een wereldbeeld dat opgebouwd werd door ‘blanke heterofiele mannen”.  De idee van achterstelling neemt zo de vorm aan van een  dominantie en die dominantie uit zich door het door de dominante groep gelegitimeerde gebruik van woorden.

Neem nu het verhaal van ‘witte suprematie”. Het is bekend dat negroïden in de Verenigde Staten ooit in de census geteld werden voor een halve blanke. Overbekend is De hut van oom Tom. Tom wordt in het verhaal voorgesteld als een christelijke gehuwde neger, die uiteindelijk “gekocht” wordt door een wrede “eigenaar”, die hem volkomen onverdiend doodranselt en daarmee wegkomt omdat hij blank is. Dit verhaal is één van de vele die diep op de Afro-Amerikaanse ziel hebben ingewerkt.[viii]  De dood van George Floyd, die het slachtoffer werd van wat men dan “blank geweld” is gaan noemen, heeft de al veel langer levende onvrede over de achterstelling van niet-blanken in de Verenigde Staten versterkt, wat tot in grote delen van de westerse wereld is uitgedijd. Door dit effect heeft het idee nog meer postgevat dat niet-blanken structureel het slachtoffer van achterstelling door blanken zijn.

Dat idee is dan vervolgens ook in de Nederlanden overgenomen, alhoewel velen niet ten onrechte zullen aanvoeren dat niet-blanken het bij ons niet slechter hebben dan blanken. Door een proces van psychologische groepsvorming hebben de negroïden zich in vele landen aaneengesloten en identificeren zij zich met al die mensen die ooit, in het verleden en vandaag, het slachtoffer waren van geweld door blanken.

Het woord neger is beledigend: een machtsstrijd

Die identificatie bevat ook een onverantwoorde veralgemening, omdat slavernij historisch echt geen ‘voorrecht’ is dat negertypes te beurt viel. Zo was admiraal Tromp ooit twee jaren lang slaaf. Voorts is het droeve verhaal van de talloze blanke slavinnen in Muzelmanse dienst evenmin onbekend.

Toch zijn dergelijke details tussen de plooien gevallen. De feiten in Noord-Amerika zijn op een dominante manier het beeld van “de neger” gaan bepalen. Het gevolg is onder meer dat vandaag de dag het begrip “neger” volgens Van Dale ‘steeds vaker als beledigend wordt ervaren’. Het woord ‘blanke’ wordt dan weer als vanzelf geassocieerd met wat men ‘racisme’ is gaan noemen, zodat de blanke zich in bochten moet wringen om zijn zuiverheid te bewijzen. 

Maar wat is er echt aan de hand als de blanke dominantie wordt aangevallen? Dan ontbrandt er een machtstijd. En die machtsstrijd speelt zich niet alleen op wettelijk vlak af, maar ook op het niveau van de taal. Door sommige “blanke” woorden te verdoemen, beoogt men ook de ideeën die men met deze woorden associeert uit te bannen. De machtsstrijd dijt dus uit tot een strijd om pure dominantie.

De hele maatschappij moet worden gezuiverd

Dat gaat ver. De kleine Erik van Godfried Bomans is een blanke jongen. Zijn wezen weerspiegelt een wereld die bevolkt wordt door blanken en waarin negroïden of - tegenwoordig in de multiculturele maatschappij: niet-christenen - gedomineerd worden. Die wereld wordt per definitie gekenmerkt door onterechte machtsuitoefening.

Dat heeft een onoverzienbaar gevolg. De hele habitus van de blanke maatschappij, de woordkeus en -betekenis, de inhoud van de verhalen in de literatuur – dus ook de kleine Erik van Godfried Bomans - , de posters en borden die de overheden gebruiken in hun communicatie, woorden zoals ‘meester’ die meteen aan slavernij doen denken – al heeft de sociale beweging voorbeelden genoeg om dit idee te ontkrachten-  : dat alles hangt vast aan ‘ de blankheid’. En alléén al daarom is die maatschappij, zoals we die kennen, onaanvaardbaar voor lieden die van mening zijn dat ook in het moderne Vlaanderen de achterstelling van de niet-blanke overal aanwezig is.

En dus moet die maatschappij op een radicale manier worden gezuiverd. Woorden die niet horen moeten verdwijnen. Het woord neger is taboe, hoewel het niets anders is dan de Nederlandse vorm van het Latijnse niger, dat “zwart” betekent. Het woord blank moet vervangen worden door wit.[ix] 

Vanuit de ideeën van achterstelling kan niets overeind blijven van wat aan de verfoeide racistische tijden kan herinneren. En centraal daarin is het opdringen van andere termen, woorden en een ander verhaal. [x]

Feminisme: van hetzelfde laken een broek

Een gelijkaardig verhaal is dat van het feminisme.

Vrouwen werden eeuwenlang op een andere manier gewaardeerd, beoordeeld en behandeld dan mannen. Vaak ondergeschikt aan mannen, kregen ze minder kansen of ontvingen ze voor hetzelfde werk minder loon. Het vrouwenkiesrecht werd in België pas in 1948 volledig gelijkgesteld aan het mannenkiesrecht. 

Hiertegen kwam een vrouwenbeweging op gang. Van bij de aanvang ervan was de gedachte dat een rolverschil tussen mannen en vrouwen geen verantwoording was voor het afwijzen van gelijke politieke en economische rechten.

Maar ook hier zien we het effect van de betekenis van woorden:  het begrip politicus verwees per direct naar een mannelijk persoon. En dus kan er voortaan van een woord als “moeder” geen sprake meer zijn, want dat wordt verwijst onverbiddelijk naar door het extreme feminisme verfoeide machtsverhoudingen. Dus wordt het “ouder 1” en “ouder 2”.

Het is ook in dit geval duidelijk dat Foucault een punt had toen hij beweerde dat de woorden en hun betekenis geassocieerd zijn met maatschappelijke toestanden.

Doch ook hier weer doet zich een opmerkelijk fenomeen voor:  van het politiek en maatschappelijk gelijk stellen van mannen en vrouwen, gingen sommige radicale feministen over tot het “wegknippen” van de rol van het menselijk geslacht zelf.  Want zolang dat bestaat, dreigt de achterstelling. 

Macht en exclusivisme

Er ontstaat hiermee een dwingende pressie op mensen, mannen vooreerst, bijvoorbeeld als ze verklaren dat vrouwen een heel eigen taak en rol hebben in de samenleving, die nooit door mannen kan worden ingenomen. 

In plaats van oog te hebben voor de gelijkstelling die tegelijk met de eigenaardigheden van alle betrokkenen rekening houdt, wordt een dwingend verhaal opgelegd waarvan niemand mag afwijken, op straffe van uitsluiting uit de rangen van de goeden.[xi] Het gaat dus weerom om macht: het vermogen andersdenkenden het zwijgen op te leggen of de verplichting in te voeren om voortaan de Newspeak te hanteren. Pure machtsuiting dus. Die gaat zover dat mensen die zich niet willen laten vastklemmen, uit hun functie worden gepe(r)st -gecanceld.  Ander voelen zich verplicht tot schuldbekentenis. Alles conform de gedragsregels in de zuiverste dictaturen.

U moet en u zult voortaan het altijd nazeggen: vrouwen zijn steeds achtergesteld; mannen worden per definitie verdacht van supremacisme. Wat mannen ook doen: de herinnering aan de achterstelling blijft eeuwig bestaan en ze kunnen er op een bepaald moment weer mee beginnen. Dus moet de klem altijd gehandhaafd blijven.

Er is dus een nieuwe klasse dictators opgestaan en hun wapen is dat van het woord.  Oude woordbetekenissen worden verdoemd en vervangen door ‘zuivere’ woorden, goedgekeurd door de nieuwe de commandeurs. Wie niet meteen kritiekloos met deze nieuwe woordkramerij meegaat, is schuldig: de nieuwe mens zal ‘les mots’ van de nieuwe moraal kritiekloos aanvaarden en zich inschrijven in het wereldbeeld (les choses) dat door dit verhaal wordt uitgedragen. 

Wie,  zoals de zwarte Assita Kanko, het verhaal van de blanke suprematie niet kritiekloos aanvaardt, wordt zelf geklasseerd als aanhanger van die suprematie, ook al toont haar  persoonlijke geschiedenis iets heel anders.[xii] Kanko deelt ons mee dat zij, als pekzwarte dame, al uitgescholden werd voor zwarte blanke supremacisme! Suprematie: altijd weer die machtsuitoefening…

Tot het uit zijn verband gerukte feminisme hoort voortaan ook een non-binair verhaal, waarvan geëist wordt dat het eveneens zonder enige kritiek geaccepteerd wordt. Wie oordeelt dat de wereld bestaat uit mannen en vrouwen en een beperkte groep “daar tussenin”, krijgt voortaan te horen onverdraagzaam te zijn.

Zo ontstaat een nieuwe vorm van uitsluiting : niet langer worden negroïden of vrouwen in de zijlijn geschoven. Voortaan zijn de lieden die de nieuwe woorden en verhalen niet onderschrijven het slachtoffer van een morele achterstelling en eist men zelfs bewuste zelfcensuur: zelfs kritiek op vrouwenbesnijdenis wordt opgevat als agressie door blanke supremacisten. Men vrage het maar eens aan de genoemde Kanko!

Omdat blanke suprematie en achterstelling geassocieerd met kapitalisme of kolonialisme  wordt de hele westerse cultuur schuldig en derhalve rest er het hele westen niets anders dan schuld bekennen en nederig te boeten voor de fouten die hen worden aangepraat.

En gelijk doen zelfs regeringen aan zelfbeschuldiging. Ze geloven dat ze door geld uit te delen hun imago kunnen zuiveren. Jammer genoeg worden die financiële cadeaus vooral opgevat als een schuldbekentenis waarmee de schuld net niet wordt uitgewist.

Macht, geweld, beschadigen

Al is het hanteren van termen zoals suprematie in sommige gevallen nog te verdedigen, woorden als moeder en vader bannen is een aanslag op de grondslag van de cultuur. Het woord vrouw vervangen door persoon met een baarmoeder of vader vervangen door persoon met een penis, is helemaal niet zo onschuldig: het in aanslag op de antropologische grondslagen van een beschaving. Zo is ook het afbreken van nationale solidariteit een aanslag op de samenhorigheid van mensen. Dit gaat veel verder dan gewoon maar machtsuitoefening. Het is ook een aanslag op de grondideeën van een democratische denkwijze, die immers uitgaat van gelijkwaardigheid en wederzijds respect. Daar past machtsdenken en geweldpleging niet in.

De wokebeweging is van een ontvoogdingsbeweging doorgeslagen tot een dodelijke, agressieve, allesvernietigende geweldpleging.Dat wordt een kluwen van macht dat zichzelf versterkt en steeds agressiever wordt – wat we zien gebeuren."

Uw Dwarsligger

 [1] https://nl.wikipedia.org/wiki/Woke

[2] Bart Voorsluis, Taal en relationaliteit, Kok, 1988, blz .88.

[3] F.A. van Liere. Mens, taal en wereld. Van Gorcum, 1985, blz. 214.

[4] A. Mooij. Taal en verlangen. Boom, 1987, blz. 146.

[5] Flip Dorste, Het woord als wapen. De Nederlandsche boekhandel, 1985, blz 147.

[6] Michel Foucault. De woorden en de dingen. Een archeologie van de menswetenschappen. Ambo, 1966.

[7] https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/michel-foucault-de-woorden-en-de-dingen/

[8] https://nl.wikipedia.org/wiki/De_hut_van_Oom_Tom

[9] Het Engels kent maar één woord, nl white voor zowel blank als wit. Er bestaan echter geen “witte mensen”: men bekijke maar eens de eigen handen.

[10] Zie ook: (https://www.dbnl.org/tekst/bakk005mach01_01/bakk005mach01_01_0017.php. En voorts : https://wattsupwiththat.com/2024/04/03/un-climate-advisor-time-mags-women-of-the-year-declares-the-climate-crisis-is-not-just-manmade-its-white-manmade/

UN Climate Advisor & Time Mag’s ‘Women Of The Year’ declares ‘the climate crisis’ is ‘not just manmade, it’s white manmade’ – ‘A result of capitalism, years of colonialism, years of racial oppression’.

[11] Volgens Dr. Marcia Goddard laat het jonge moederbrein kort na de geboorte van een kind een aanzienlijke toename zien van grijze stof in de amydala, de hypothalamus, de nucelus accumbens en de substantia nigra. Marcia Goddard. Brein in aanbouw. Kosmos, 2020, blz. 75. Dat zou moeten doen denken.

[12] ’t Pallieterke, 21/3/2024

 

 

 

 

[1] https://nl.wikipedia.org/wiki/Woke

[2] Bart Voorsluis, Taal en relationaliteit, Kok, 1988, blz .88.

[3] F.A. van Liere. Mens, taal en wereld. Van Gorcum, 1985, blz. 214.

[4] A. Mooij. Taal en verlangen. Boom, 1987, blz. 146.

[5] Flip Dorste, Het woord als wapen. De Nederlandsche boekhandel, 1985, blz 147.

[6] Michel Foucault. De woorden en de dingen. Een archeologie van de menswetenschappen. Ambo, 1966.

[7] https://humanistischecanon.nl/venster/humanismekritiek/michel-foucault-de-woorden-en-de-dingen/

[8] https://nl.wikipedia.org/wiki/De_hut_van_Oom_Tom

[9] Het Engels kent maar één woord, nl white voor zowel blank als wit. Er bestaan echter geen “witte mensen”: men bekijke maar eens de eigen handen.

[10] Zie ook: (https://www.dbnl.org/tekst/bakk005mach01_01/bakk005mach01_01_0017.php. En voorts : https://wattsupwiththat.com/2024/04/03/un-climate-advisor-time-mags-women-of-the-year-declares-the-climate-crisis-is-not-just-manmade-its-white-manmade/

UN Climate Advisor & Time Mag’s ‘Women Of The Year’ declares ‘the climate crisis’ is ‘not just manmade, it’s white manmade’ – ‘A result of capitalism, years of colonialism, years of racial oppression’.

[11] Volgens Dr. Marcia Goddard laat het jonge moederbrein kort na de geboorte van een kind een aanzienlijke toename zien van grijze stof in de amydala, de hypothalamus, de nucelus accumbens en de substantia nigra. Marcia Goddard. Brein in aanbouw. Kosmos, 2020, blz. 75. Dat zou moeten doen denken.

[12] ’t Pallieterke, 21/3/2024

  • Hits: 242