Onder Dwarsliggers (6)

Over het Verenigd Koninkrijk en de Brexit
 
 
Waarde lezers,
 
U bent wellicht al vertrouwd met onze bijdragen ‘Onder Dwarsliggers’ waarbij we interne discussies zonder taboes publiceren.
Ditmaal zorgde een artikel over de Brexit van Marjan Slob in De Telegraaf voor een heel interessante discussie.

Onder de titel ‘Blijven hameren op de Brexit-referendumuitslag levert alleen maar meer pijn op’ schrijft ze over de onoplosbare tegenstelling tussen de pro- en contra-Brexit aanhangers.

Haar artikel eindigt met een opmerkelijke waarschuwing aan het adres van politici die in een bubbel leven:
 
 
Het gevoel vernederd te worden is één van de ergste dingen die een mens kan overkomen. Dat kunnen technocraten die de voordelen van Europa ‘nog één keer zullen uitleggen’ in hun oren knopen.
 
 
Na het eerste deel onder de titel ‘Over Europa en de Brexit’, kijken we met deze bijdrage hoe in het Verenigd Koninkrijk over de Brexit wordt gediscussieerd en de enorme impact die deze discussie heeft op het maatschappelijk leven.

Voor de meesten onder ons is het onbegrijpelijk dat het Britse volk met een (krappe) meerderheid stemde voor een Brexit. Dat komt onder meer omdat wij in de EU vooral in materialistische termen denken en spreken en dan is de Brexit inderdaad bijna zelfmoord. Waarin verschillen de Britten van de overtuigde EU-burgers?

Is het verkeerd te denken dat de Britten meer belang hechten aan hun ‘eigenheid’ dan de verwaterde EU-lidstaten? Of is dat ook niet het geval voor nog andere ‘grote’ naties, zoals Frankrijk, Spanje, … Italië of neem de Oost-Europese landen die lang geknecht werden?
 
Zou Macron een overtuigde Europeaan zijn of doet hij een poging om Frankrijk via de EU ‘groter’ te maken dan het in werkelijkheid is?
 
En is Merkel niet de verpersoonlijking van de Duitse leider die gebukt gaat onder de last van een zware (historische) erfenis?
 
 

Onder Dwarsliggers
 
 
 
Zo begon de discussie …

Marjan Slob verwijst waarschijnlijk naar het boek van Daniel Kahneman dat in het Nederlands verscheen onder de titel "Ons feilbare denken" (uitgeverij Business Contact, 2011). Ik denk dat ze het boek ook echt gelezen heeft, vermits ze zegt dat de ‘leave-stemmers’ niet als dommeriken moeten weggezet worden. Dat schrijft Kahneman ook, als hij zegt dat ook intelligente mensen niet vrij zijn van vooringenomenheid (blz. 57). Dus wie vooringenomen is, is niet noodzakelijk dom.

Toch is er iets wat me dwars zit.
Wat was de vraag van het referendum? Ik ken ze zelf niet, maar stel dat ze zo luidde: "Wilt U dat het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat. Ja/Neen?
Dan is een meerderheid van 51,7% wel degelijk een meerderheid voor een antwoord op alleen deze vraag, en niet een vraag over een verwant onderwerp, want die weg is door de duidelijke vraagstelling afgesneden.

Anders ligt het met de motivatie van die 'leave'. Daar zullen talloze redenen voor hebben bestaan. Men hoort nogal eens: de immigratie. Ik denk dat zelf ook, omdat die immigratie ook bij ons een probleem is. Ze was dat zelfs al in het Romeinse rijk (lees hier). Wat Groot-Brittannië betreft is die immigratie mede een gevolg van hun kolonialisme, zoals Edward Said ooit schreef.

Slob heeft gelijk als ze voorstelt om precies de motieven van de 'leave'-stem te gaan onderzoeken. Als dat niet gebeurt, dan zal ook een uittreding het ongenoegen niet wegnemen.
Aan de andere kant denk ik: bij een referendum gaat het gewoon altijd zo. De kiezer heeft altijd tal van redenen om voor een bepaalde positie te kiezen en die redenen verschillen vaak enorm. Toch kun je niet om een uitslag heen, niet alleen om principiële redenen, maar ook omdat gewoon elke verkiezingsuitslag een optelsom van allerlei overwegingen is. Je moet aanvaarden dat om het even welke uitslag door een optelsom van motieven wordt bepaald.

Het feit dat een uitslag altijd de resultante is van zo'n optelsom, maakt tegelijk de relativiteit van een verkiezing uit: soms brengt een verkiezing nog geen uitweg. Maar welk alternatief hebben we? Uiteindelijk is het de belastingbetaler die alles moet betalen, dus moet hij beslissen. Ik vind dat een goede houding. Welke de motieven van die belastingbetaler ook wezen, zijn beslissing moet worden gevolgd.
Het Britse parlement lijkt van mening dat het zich tegenover de wil van de kiezer moet plaatsen, bijvoorbeeld door élk regeringsvoorstel weg te stemmen. Als er een referendum is geweest, dan moet ook het parlement zich daaraan houden. Het moet dan op zoek gaan naar het antwoord op twee vragen: a) waarom stemden de mensen zoals ze dat gedaan hebben? en b) hoe voeren we de beslissing van het referendum uit? Uiteindelijk heeft Slob in haar conclusie gelijk: hoe langer de soap duurt, hoe pijnlijker het wordt.
 
Het is een moeilijke kwestie …

Op de bruiloft van een nichtje die trouwde met een Britse jongeman uit Yorkshire, heb ik uitvoerig met Britten uit beide kampen kunnen spreken. Wat beide gemeen hadden, was een diep wantrouwen tegen het Britse politieke establishment, ongeacht of men nu Labour, LIbDem of Tories stemde en ongeacht of het leave- of remain-stemmers waren. Een gevoel dat we in Nederland en waarschijnlijk in België ook zeer goed kennen. Het gevoel bestaat in beide kampen dat het vooral de 'upper-upper class' is die de lakens uitdeelt in het VK en die het land naar de verdommenis helpt. En als het tevens die parvenu’s van de kostscholen en Oxbridge zijn die zo pro-EU zijn, dan is Brexit een uitgelezen kans om die uitvreters eens een lesje te leren.

Dat kon ook op veel instemming rekenen bij de aanwezige ‘remain-voters’, maar, zo zeiden we: “We snijden onszelf daarmee in de vingers. Want zonder EU zijn het nog steeds de rijkeluiszoontjes die de dienst uitmaken, alleen nu zonder een Europees Hof, dat vriendjespolitiek juist aanpakt. Want ook de Britse rechtspraak - zo was de communis opinio - werd gerund door ‘tongue in cheek upperclass’ figuren, die nog nooit een troosteloze arbeiderswijk van nabij hadden gezien".

Het was grappig om te zien dat tijdens het voortschrijden van het feest en de inname van grote hoeveelheden bier er steeds meer overeenstemming kwam, dat het de ‘upperclass’ was, die met hooivorken, pek en veren het land moest uitgejaagd worden, tezamen met horden Polen, Roemenen en moslims. Over de instroom van vluchtelingen waren de meningen verdeeld: sommigen zeiden dat het juist de vluchtelingen waren die hard wilden werken en zich aanpassen en dat de van oudsher gevestigde moslims de vervelende types waren, anderen wilden categorisch alle moslims het land uit ongeacht hun houding.

Des te opmerkelijker was Jeb de oom van Gary, de bruidegom. Die bezat meerdere Rolls Royces en twee buitenverblijven, maar was tevens het meest uitgesproken in die opvatting. "People that haven't worked a single day in their sorry lives rule our country in a way which benefits only them and their peers, the rest of us is being screwed, period." Jeb had zijn bedrijf dan ook echt helemaal zelf opgebouwd en was trouw gebleven aan Labour, vanwege het milieu waar hij in opgroeide. Maar onder New Labour werd het gewone volk aan zijn lot overgelaten, gingen de grenzen open en kwam de vrije markt met meer geweld binnen dan die het ooit onder Thatcher deed, meldde hij. (Gelijkaardig ging het in Nederland toen onder Wim Kok de PvdA haar ideologische veren afschudde). En van Corbyn - ofschoon bepaald geen kostschool-figuur - moest hij niets hebben, want hij is een antisemiet van het eerste uur, maar zo volgde daarop - joodse families zoals de Rothschilds mochten samen met de moslims hun biezen pakken.

Wat ik in alles beluister - en wat ik zelf ook deel - is een enorme desillusie over hoe we er dertig jaar na de Val van de Muur voor staan, en dat de meeste mensen - alle statistieken ten spijt - nauwelijks profijt hebben gehad van de 'vooruitgang’, terwijl door de band genomen de hoger opgeleide mensen aan de bovenkant van de zakelijke wereld zoveel beter hebben geboerd.

Is dat nu werkelijk de steen des aanstoots? Ik weet het niet. En het zou zeker goed zijn om dat nu eens grondig te onderzoeken. Want als je ziet wat de Brexit aan verdeeldheid in het Verenigd Koninkrijk aanricht, dan kan ik daar niet vrolijk van worden. Want niet alleen het vertrek uit de EU is in het geding, ook de Britse Unie zelf. Volgens de Schotten die zich zelf ernstig verwaarloosd voelen door Londen, hoewel het Verenigd Koninkrijk van de Noordzee olie in Schotse wateren overmatig heeft geprofiteerd, heeft de EU erger verwaarlozing voorkomen.

Soortgelijke geluiden zijn ook in Wales te horen (Plaid Cymru). En in Noord-Ierland was het door het lidmaatschap van de EU van zowel het VK als Ierland mogelijk dat er vrede gesloten kon worden. Als de wil om 'de elite' (wie dat ook mag zijn) een pootje te lichten zo groot is, dat men zelfs bereid is de vrede in Ulster en de Britse Unie op het spel te zetten, dan is de verdeeldheid erg groot. Voor een Engels nationalisme dat zelfs een no-deal Brexit wil dat weinig oog heeft voor de gevolgen, ben ik altijd wat huiverig. Niet voor nationalisme op zich, maar als het omslaat in romantisch chauvinisme (je weet wel, veel nostalgische mijmeringen over de White Cliffs of Dover en dergelijke), is het oppassen geblazen.

Toen Jeb weer wat nuchterder was, zei hij samen met zijn vrienden van de ‘Chamber of Commerce’ te vrezen voor een tweedeling van het land zoals ten tijde van Cromwell, met wellicht een heuse burgeroorlog. ‘Zover zou het toch nooit meer komen?’ vroeg ik. Hij vertelde dat hij door deze kwestie al heel wat oude vrienden had verloren, die hem als 'verrader' hadden bestempeld en niet meer met hem wilden spreken. En omdat zijn vrouw van Ierse afkomst is, was hij extra verdacht, omdat de Ieren van de 'backstop' zo'n heet hangijzer gemaakt zouden hebben en binnen de EU dwars voor de Brexit zouden liggen. Zijn vrouw, Deborah, overwoog weer naar Ierland terug te keren, omdat ze in Durham, waar ze wonen, tegenwoordig met de nek worden aangekeken.
Ik weet niet of het allemaal representatief is, maar het geeft wel aan welke emoties er loskomen en welke denkbeelden ('verrader') er rond kunnen gaan.

Reden te meer om binnen de burelen van de EU zich ook eens goed achter de oren te krabben. Want luchtkastelen bouwen waar slechts weinigen profijt van hebben en velen toch de lasten van moeten dragen en die bovendien tot zulke percepties en sentimenten kunnen leiden, dat kan niet voortduren. Als we veronderstellen dat de Europese Gemeenschap de motor was achter de vrede, stabiliteit en economische voorspoed in de naoorlogse jaren, dan is er nu iets flink ontspoord. Dus inderdaad: het is tijd voor onderzoek en vooral herbezinning!
 
Jouw beschrijving maakt de zaak nog dramatischer …

Vooreerst omdat een parlement dat de bevolking moet vertegenwoordigen er kennelijk niet in slaagt om een voor ieder aanvaardbaar referentiekader te formuleren. De maatschappelijke scheidslijnen lopen dus ook doorheen het parlement en wel op een onoverbrugbare wijze. Dat is angstwekkend. Wie brengt nu de natie bij elkaar?
Nog dramatischer vind ik dat die eertijds grote volkeren ( ik denk ook aan Frankrijk - daarover zo dadelijk iets meer) nu behoefte schijnen te hebben aan een strenge externe macht die als liefhebbende peter zijn kleinkinderen bij de les moet houden. Ik weet niet hoe ik over de Slavische volkeren moet denken, maar het zit ook in Frankrijk niet snor. De hele scène met de gele hesjes lijkt wel erg op een massieve volksopstand. Natuurlijk worden die mensen opgehitst door extremistische individuen. Toch vind ik het erg dat een autocratische president het leger tegen een deel van zijn eigen volk moet inzetten. Je zou kunnen zeggen dat Frankrijk nog het geluk heeft dat het een presidentieel regime kent, maar schieten op eigen mensen - dat is toch een andere zaak.

Onwillekeurig denk ik nu aan de Franse Revolutie. De opstandelingen die de Bastille bestormden, behoorden niet tot de happy few en zelfs niet tot de betere middenklasse. Het waren arme dompelaars die niets te verliezen hadden en daarom alleen maar konden hopen dat het leven na een chaos onmogelijk nog slechter kon worden.
Terloops: volgens de Vlaamse historicus Rolf Falter liggen dergelijke sociale toestanden ook aan de basis van de Belgische revolutie in 1830. Het waren niet bepaald de dames in hoepelrok en diepe décolleté die na de opvoering nr. x van de ‘Muette de Portici’ in Brussel de straat op gingen.

Dergelijke toestanden, meen ik me uit mijn lessen geschiedenis te herinneren, lagen ook aan de basis van de opkomst van de Cato-familie in het oude Rome. Ze zullen ook te maken hebben gehad met de slavenopstand van Spartacus.
Eveneens onwillekeurig moet ik nu aan Karl Marx denken, van wie ik zie dat hij helemaal niet zo origineel was als we soms geneigd zijn te denken. Behalve wellicht op dit ene punt: dat een maatschappij altijd weer de neiging vertoont om in klassen uiteen te vallen. Daarbij neemt de hogere klasse - voor zover je die goed kunt definiëren - altijd de macht, zorgt goed voor zichzelf en vergeet voor het gemak dat ze veel aan de lagere klasse te danken heeft.

Dat doet denken dat de geschiedenis ook op dit gebied een cyclisch verloop kent: na een bloeiperiode slaagt een groep erin een onrechtmatig groot deel van de voordelen tot zich te trekken, verrijkt zich en laat de rest voor wat hij is. Die rest wordt dat vervolgens grondig moe en dan wordt, op de duur, een opstand onvermijdelijk. Met een presidentieel regime zoals in Frankrijk, waar een Rothschild-bankier aan de macht is in de persoon van Emmanuel Macron, kan de spanning misschien nog een tijdje beheerst worden. In Groot-Brittannië heb je die mogelijkheid niet.

Wat ik nu verder ook denk is dat de vlucht vooruit, naar de EU, in werkelijkheid de zaken slechts enige uitstel verleent. Die EU, geleid door lieden die vaak nationaal uitgerangeerd zijn, of gewoon fin-de-carrière zijn, zijn ook kinderen van hun volk en van hun tijd. Ze zijn gevangen in dezelfde gedachtewereld. Erger is dat de EU-instellingen door dezelfde sociologische cesuren zijn aangetast: ze worden geleid door precies hetzelfde soort happy few en de vraag is wat er ons te wachten staat als de complete maatschappelijke chaos overslaat naar de EU. Ik moet bekennen dat ik de Visegrad-landen soms begrijp.

Verder - maar ik durf er nauwelijks aan te denken - rijst de vraag hoe de kaarten gaan vallen in een geglobaliseerde wereld, waar de genoemde maatschappelijke chaos planetair zou kunnen worden.

Op dat ogenblik hel ik zelf over naar een politiek van ‘containment’: laat ons het nationale relevant houden, want als de hele planeet in de greep van de chaos geraakt, is er geen houden meer aan. En ik weet niet meer waar ik het vandaan haal, maar ooit - het was een sciencefictionverhaal, denk ik - las ik dat een economische crisis de hele aarde in haar ijzeren houdgreep had. Niemand zag het nog zitten. Tot ergens, op één bepaalde plaats, één ondernemer besloot om te gaan investeren. De vlam sloeg over, hij kreeg navolging en de wereld kroop uit haar crisis. Het is een verhaal, maar er zit enige waarheid in, denk ik. Als alles éénzelfde brij wordt, is er geen "ondernemer" meer die van de regel afwijkt en zo een kentering kan verwezenlijken.
 
Tenslotte, maar voor de lezers een uitnodiging tot bezinning …

Die ‘globalisering’ waar vooral een deel van de politieke elite en de multinationals zo van vervuld zijn, zit mij dwars. Niet omdat ik tegen open grenzen ‘op zich’ ben, maar omdat deze open grenzen de deur hebben open gezet voor een wereldwijde competitie én tevens jaloersheid wegens de grote verschillen in welvaart tussen de continenten.

Men vergeet gemakshalve dat de mensen die men hier en nu bestempelt als ouderwets en voorbijgestreefd, diegenen zijn die onze welvaart van vandaag hebben mogelijk gemaakt. Men vergeet dat in een veel groter deel van de wereld er mensen zijn, net zoals onze grootouders en ouders, die NU dezelfde harde labeur meemaken om hun kinderen en kleinkinderen meer welvaart te geven. Men beseft niet dat er gewoon géén eerlijke globalisering van de productie en de consumptie mogelijk is door dat tijdsverschil in de economische evolutie.

Terwijl kinderarbeid wereldwijd bekampt wordt, hebben wij een nieuwe versie van kindsoldaten groot gebracht.
 
Hoe anders kan men onwetende en misbruikte kinderen benoemen, wanneer die een ideologische strijd aangaan met de natuurwetten en daarin voortgestuwd worden door eigentijdse narcisten en media die brood zien in het verspreiden van een angstpsychose?

Ik vraag mij af wat de geschiedenis hierover zal schrijven en de rol die een (eventuele) Brexti zal gespeeld hebben in deze evolutie.
 
 
 
 
             Pjotr's Dwarsliggers