Beste lezers,

‘Dagelijkse kost’ is een populair kookprogramma op de Vlaamse TV zender één waar Jeroen Meus nu al jaren – behalve in de zomer, dan zijn er belangrijker dingen – een gerecht klaar maakt. Mocht u zich afvragen of de dwarsliggers daar inspiratie opdoen, is het antwoord neen. Maar wat wij ten zeerste appreciëren is dat hij van elk gerecht minstens een tiental varianten presenteert.

Wie vandaag over migratie en migranten wil lezen heeft net als bij ‘Dagelijkse kost’ keuze zat. En toch is er een groot tekort: er zijn slechts twéé keukens, die naast (of tegenover) mekaar staan en géén varianten meer. Een voorbeeld: De ‘boerkini’s’ zijn zomerse kost, nauwelijks het vermelden waard, schrijft de ene opiniemaker, terwijl een andere spreekt over een bedreigend politiek-godsdienstig statement. Het een of het ander, meer is er niet.

In de binnenlandse politiek is alles even duaal: tegenover elk idee staat er een ander diametraal tegenover. Wie een idee durft te lanceren wordt geheid door de tegenpartij onderuitgehaald. Elk zijn egelstelling; debat gesloten.  Herman Van Rompuy vertelde ooit tijdens een causerie dat politici niet graag hebben dat anderen gelijk hebben. Goede ideeën kunnen alleen van henzelf komen.  IJdelheid in plaats van wijsheid.

In deze nieuwsbrief gaat onze aandacht in de eerste plaats naar een zeer goed beargumenteerde analyse, geschreven door Caroline Galactéros, doctor in de politieke wetenschappen en kolonel bij de operationele reserve van het Franse leger. Zij leidt het bureau voor strategische intelligentie «Planeting». Voor de vertaling zorgde Denise De Hauwere. Er zit zoveel stof in om over na te denken dat het zonde zou zijn om onze lezers deze visie te ontzeggen. Trouw aan onze filosofie: enkel voor meerwaarde lezers die de dualiteit willen overstijgen.

Een tweede aanbevolen kort leesstukje gaat over Turkije: we vroegen ons af of Turkije onder de leiding van moslimgeleerde Fethullah Gülen en zijn oppositiebeweging, wel zo veel beter zou zijn dan met Recep Tayyip Erdogan? En zijn de Koerden wél de goeden? Ook hier dus kiezen tussen goed of slecht?
Dat Erdogan een heksenjacht ontketende en zelfs in België de media van de Gülen-strekking hun publicaties stoppen omwille van hun veiligheid en die van hun lezers is een kwalijke zaak. Met die politiek-maatschappelijke zuivering hebben onze bange blanke jongens en meisjes van de gezagsgetrouwe media  blijkbaar weinig moeite.  Je suis Charlie maar geen Gülen-Turken?
Voor wie meer wil weten over de Gülen-beweging is de bijdrage van Inez Schippers (Universiteit Tilburg) aanbevolen lectuur.
 
De vorige nieuwsbrief over de taboes en tegenstellingen in het migratiedossier zorgde voor een interessante reactie van lezer August Van Put, die we u niet willen onthouden:
“Sta me toe op een zinnetje, dat ik in allerlei geschriften zo dikwijls lees, ook even "te dwars liggen". Je schrijft: "Wordt Frankrijk, ooit de bakermat van de Verlichting met zijn traditie van ‘Liberté, Egalité en Fraternité, nu het gidsland voor een moreel reveil?
Ik laat in het midden of het al dan niet een oratorische vraag is, daar gaat het me niet om, maar wel om de vraag of Frankrijk wel degelijk (1) de bakermat van de Verlichting is en, daarbij aansluitend, of dit haar ook tot (2) een mogelijk gidsland voor een moreel reveil kan maken.
(1) Is Frankrijk de bakermat van de Verlichting?
Als men enkel Les Lumières voor de Verlichting houdt en de ogen sluit voor Duitsland en de Aufklärung evenals voor Engeland en de Enlightenment, dan is Frankrijk inderdaad de “bakermat” van wat we in het Nederlands “Verlichting" heten, doorgaans uitsluitend denkend aan Les Lumières. Het komt me voor dat we deze blindheid te danken hebben aan enerzijds onze Belgische geschiedenisopvoeding, waarbij Frankrijk functioneerde als de bakermat van onze cultuur, anderzijds de gehechtheid van onze linkse pseudo-intellectuelen aan het Les Lumières-wereld- en mensbeeld van de ‘verlichte’, de ‘bevrijde', libertijnse mens. Buiten de populistische slogan, "Liberté, fraternité et égalité”, ontwaar ik in de vruchten van Les Lumières, met name het verloop van de Franse Revolutie en zijn naweeën weinig of geen “licht”, wel veel geweld en miserie. 

Anders is het gesteld met de Aufklärung. Kant gaf ons in zijn essay Was is Aufklärung? (1784) een duidelijk antwoord op de gestelde vraag. Aufklärung betekent, Sapere aude! Durf weten of in je eigen woorden, zo mooi boven de Dwarsliggers gedrukt, “Gebeten om te weten”. Hier en nergens anders ligt de bakermat van de “verlichte” mens.

Als politieke bakermat moeten we de Enlightenment  met als gidsen Hobbes en Locke toevoegen. Van deze laatste ontvingen we voor datgene, waar het in een samenleving op aan komt de triade, Life, Liberty and Property. Niet zo populistisch als deze van Les Lumières, maar heerlijk Brits cool.
(2) Hoe valt Les Lumières te koppelen aan een mogelijk moreel reveil? 
Veel moreels zie ik niet opborrelen vanuit de salons van Madame de Pompadour, waar de Les Lumières-adepten samenkwamen, tenzij het bijna militante (fundamentalistische) project van Diderots Encyclopédie met de daaruit voortvloeiende radicaliserende stromingen, zoals getrokken door o.m. Condillac, waaraan we vanuit het sensualisme, een materialistisch en libertijns wereldbeeld te danken hebben. 

Maar het antwoord gaf jezelf met het prachtige citaat van Byung-Chul Han uit zijn essay met de sprekende titel Die Austreibung des Anderen: Gesellschaft, Wahrnehmung und Kommunikation heute. De titel van zijn eerste hoofdstuk liegt er niet om, Terror des Gleichen. Inderdaad, de terreur van l’égalité of de genadeslag aan een van de trefwoorden van Les Lumières. Veel valt hierover nog te vertellen, gezien een van Hans inspiratiebronnen mijn huisfilosoof E. Levinas is.

Ik laat het hierbij, geduldig wachtend op het eerherstel van de Aufklärung en de enlightenment wanneer “verlichting" ter sprake komt. Fijn eens te kunnen “dwarsliggen” op een “dwarsligger”. Dat is precies in de richting van het “spoor”!
Tot zo ver de reactie, waarvoor onze dank.

Rechtzetting: In vorige bijdrage werd het laatste citaat uit het essay over migratie deels onleesbaar overgenomen, waarvoor onze verontschuldigingen. Hier de bewuste zin zoals ze had moeten gepubliceerd worden:
Alle mensen en alle culturen zijn gelijk. Niets is minder waar! Mensen en culturen zijn – meen ik, overigens zonder een spoor van bewijs – wel gelijkwaardig, maar geen twee zijn gelijk aan elkaar. Natuurlijk bestaat er een ‘Algemeen Menselijk Patroon’ maar het is veel kleiner dan we denken. Onze fataalste vergissing is waarschijnlijk dat we – op grond van die gelijkheidswaan – geloven dat mensen uit andere culturen net zoals wij ‘ineen zitten’ en dus voor ons berekenbaar zijn. Dat is al keer op keer een zeer foute aanname gebleken, maar we leren het niet!
Het artikel is online te lezen in onze bibliotheek.

Nieuw!
Voortaan kunt u elke nieuwsbrief terugvinden in onze bibliotheek, rubriek Dwarsliggers

Alle Nieuwsbrieven Defensie (waarvan de tekst meestal niet terug te vinden is via de homepagina) zijn eveneens online te lezen via de rubriek Defensie

Veel leesplezier,
Pjotr,
Dwarsligger