Het roer omgooien

Wanneer we naar het nieuws luisteren, de krant lezen, ... het is oorlog, mensen sterven bij bosjes, de vernielzucht houdt maar niet op.  Ga zitten en sta stil bij wat we al schreven ... in mei 2023

Prof Diesen

De Noorse politocoloog prof. G. Diesen brengt regelmatig gesprekken met interessante personen uit West en Oost.

Dat laatste wordt hem door sommigen kwalijk genomen, want hij waagt het zelfs Russische sprekers aan het woord te laten.  Daarmee bezondigt hij zich, volgens deze mensen, aan het meewerken aan de Russische propaganda.

Wie Diesen al enige tijd volgt, weet hoe loos dit verwijt is, want Diesen brengt mensen uit alle windstreken. En zo hoort het. Tenminste: voor mensen die de democratie genegen zijn.

In wat volgt brengen we enkele beschouwingen bij een recente uitspraak van Varoufakis in een gesprek met Diesen.

Varoufakis’ blaam

Yanis Varoufakis is econoom, voormalige minister van financiën van Griekenland, hoogleraar aan diverse universiteiten en fanatiek motorrijder.

De flamboyante Varoufakis, die ervoor bekend stond geen blad voor de mond te nemen, vertelde Diesen dat het voormalige, op de VS gerichte economisch model, zijn beste tijd heeft gehad en dat de VS de internationale economische architectuur aan het herstructureren zijn om opnieuw een gunstige positie te verwerven. China is de belangrijkste rivaal in dit nieuwe systeem, terwijl de Europeanen een verarmd aanhangsel van de VS worden. De Europeanen kunnen een gunstiger pad voorwaarts uitstippelen, maar er is een gebrek aan economisch inzicht, politieke verbeeldingskracht en leiderschap.

Staatsschulden

De nauwlettende waarnemer die bereid is om de krantenschrijfsels van de dag te laten voor wat ze zijn en tracht een dieper beeld van de feiten te krijgen, zal die “herstructurering” stilaan beginnen te herkennen. 

De essentiële kwestie hierbij is waar wij, als Europese volkerengemeenschap, in die nieuwe structuur zullen staan. En daarover is Varoufakis niet zo positief.

Voor wie, bijvoorbeeld, naar de kolossale staatsschulden kijkt is het zelfs voor iemand zonder economische vorming duidelijk dat dit een ronduit rampzalige toestand is. Schulden kun je maken als daardoor in de toekomst vooruitgang kan worden geboekt. Maar hoeveel van onze schulden vallen in die categorie? Deze schulden zijn dus grotendeels niets anders dan verlies. Lees: verarming.

Dat maakt het voor de generatie die na ons komt nog moeilijker om op een fatsoenlijke manier boven water te komen.

Voorts slagen we er maar niet in de tering naar de nering te zetten en velen gaan liever betogen of staken dan de feiten onder ogen te zien. Het is heel menselijk dat men het voordelige niet uit de handen wil laten glippen. Maar het is even menselijk om te denken aan al diegenen die na ons komen en zich daarbij persoonlijk verantwoordelijk voor op te stellen. 

Toegegeven: dat is een stuk moeilijker dan inhakken op een dure, asociale en uit de hand lopende immigratie, want dat vereist geen persoonlijke inspanningen. Die immigratie is overigens volgens de berekeningen van prof. Paul Collier een zware, bijkomende verliespost.

Overigens geldt deze gedachtengang ook voor de EU zelf, die bezig is aan een continentale verarmingsoperatie door haar strijd tegen de klimaatverandering. Dat terwijl we allemaal weten dat het klimaat nooit anders heeft gedaan dan veranderen, alleen al omdat alle natuurlijke processen een sinusoidaal verloop kennen.

De verkeerde oorlog

Van de drie door Varoufakis aangehaalde tekortkomingen echter is het ontbreken van verbeeldingskracht de meest frappante en vooral de gevaarlijkste.

Op dit ogenblik lijkt de EU zich op te maken voor een oorlog met Rusland. Het is niet denkbeeldig dat die voor ons rampzalig zal aflopen en de verarming van onze volkeren nog zal versnellen. Daar komt nog het menselijk verlies bovenop: in de dertigjarige oorlog (1618-1648) verloor in vele gebieden bijna één derde van de bevolking het leven En om er bovenop te komen hebben we die mensen juist nodig…

Het is goed enkele pregnante doch door de media verwaarloosde elementen onder ogen te brengen. Dat zijn nu net de feiten die de oorzaak zijn van het ontbreken van de verbeeldingskracht die nodig is om onze volkeren mee in de vaart van de toekomst te brengen.

De natuur van de menselijke persoon

Het eerste wat opvalt is de verwarring in de geesten met betrekking tot de aard of de natuur van de menselijke persoon. Oudere schrijvers, zoals Just Havelaar in 1920, hebben de wetenschap veel minder gezien als iets dat ten dienste van geldgewin staat, maar als het veroverend vorsen, een strijd om een in de tijd voortschrijdend inzicht. Dat is het opbouwen naar een doel dat wellicht nooit zal bereikt worden, waarbij het loon niet ligt in het bereiken van een doel, maar in het bedrijven van een van ’s mensen grootste potenties: het begrijpen van de werkelijkheid en daarmee het begrijpen wie we zijn. De mens is een zoeker. Dat kenmerkt hem. Die zoektocht wordt ingegeven door de twijfel, die al bij de Oude Grieken oprees als die naar het schitterende firmament keken en zich vol bewondering afvroegen wat dat alles te betekenen had en welke de plaats van de mens in dat alles is.

Maar in onze dagen zijn zelfs de universiteiten afhankelijk van subsidies vanuit de economische wereld.

De genoemde twijfel is het, die ons bescheidenheid leert en vooral: die ons doet inzien dat het leven meer is dan carrière of geldgewin. Wij zijn echter heuse slaven geworden. Slaven van onze eigen geldzucht, slaven van ons eigen gebrek aan durf, slaven van onze eigen hang naar gemak, slaven van onze eigen genotzucht. En we haten alles wat daaraan noodzakelijk moet voorafgaan: de wil om door arbeid en sociale zin voor ieder van ons betere levensperspectieven te scheppen.

We zijn vergeten dat een staat dient om zijn bevolking ten dienste te zijn – niet het omgekeerde. En nog minder mag een staat de instelling zijn in de handen van de machtigen, en dat zijn tegenwoordig globalisten. De democratie is meer dan ooit een hol woord geworden, een verlammend werkende situatie.

De verloren Europese cultuur

Wat hier gezegd wordt is niet anders dan dat de Europeanen hun cultuur verloren zijn. Cultuur wordt nog steeds opgevat als de wereld van de kunst en de literatuur, de geschiedenis en de filosofie. In zijn ‘Het verborgen leven van de cultuur’ eindigt Max Wildiers als volgt: “Maar in de huidige samenleving neemt de technologie een zo grote plaats in dat elke oproep tot meer cultuur tevens een uitnodiging inhoudt om de overmacht van de technologie om te buigen tot een bijdrage aan de opgang van de mens naar een leven in harmonie en schoonheid.” Max Wildiers kon niet voorzien hoe de gevolgen van die rond zich heen grijpende technologie ook ons wereldbeeld, onze verlangens, ons geloof in haar greep zou krijgen.

Een andere oorlog

Er moet dus een andere “oorlog” worden gevoerd: gericht op de ontplooiing van de menselijke kwaliteiten als individu en als verantwoordelijk lid van een gemeenschap. Dat betekent ook een pleidooi voor de herwaardering van grenzen. Dalrymple schrijft in zijn ‘De beschaving of wat er nog van over is’ dat de mensen menselijk blijven dankzij het besef dat sommige grenzen niet lichtvaardig mogen worden overschreden, ook omdat men daardoor zijn eigen beperktheid beter begrijpt. Ziedaar de wederkeer van de fundamentele twijfel van de Oude Grieken. Ziedaar ook de stelling van Alain Finkielkraut in zijn ‘De verloren beschaving’ dat wat vandaag als kosmopolitisme wordt verkocht, niets anders is dan de mondialisering van het ik, dit is zijn feitelijke vernietiging als waardevol individueel cultuurwezen.

Geklemd tussen de macht van de zich opdringende techniek, het streven naar macht in de gangbare betekenis, de macht over de te beheersen bevolking en de kleinmenselijkheden zoals het verlangen naar persoonlijke status, zijn de leidinggevenden van ons continent niet in de mogelijkheid om de oude idealen van humanisme en verlichting in een door culturele zin gedragen herstructurering van onze landen vorm te geven.

Dat is het, wat Europa tot Europa maakt: die symbiose van een diepgeworteld humanisme en een haast heilige verlichting. Die twee samen deden onze paters en nonnetjes in “de Kongo” scholen en ziekenhuizen bouwen.

Maar we zijn dat vergeten. Wij houden ons bezig met wokisme en allerlei andere fantasietjes die van de modale Europeaan op geen enkele manier een beter mens maken, maar hem in de ogen van de buitenwereld eerder tot voorwerp van spot maken. 

Omdat we vergeten zijn wie we zijn, wat voor ons “menszijn” betekent en wat onze grootheid echt kan zijn, weten we ook niet langer wat we de wereld kunnen aanbieden. 

Zodoende zijn we slechts in staat om een slechte kopie van andere wereldspelers te produceren, buitenlandse schuldigen te zoeken voor het verlies van onze eersterangspositie en intussen de eigen menselijke krachten het leven nog moeilijker te maken. Terwijl we te rade zouden moeten gaan bij de grote geesten die ons een weg zouden kunnen wijzen. Tegelijk veroordelen we onszelf tot het spelen van een tweederangsrolletje in een toneelstuk dat anderen geschreven hebben.

Neen: wat Varoufakis ons in een paar woorden vertelt, bevat een veel omvattender politiek, economisch en cultureel programma dan wat ons dagelijks geserveerd wordt.

Als we ooit echt weer vooruit willen, zullen we de grootse krachten in onszelf moeten herontdekken en zal een simpele kopie van de VS onder de vorm van de VSE echt niet volstaan.

Die opdracht is heel wat lastiger dan een oorlog tegen een land dat niet alleen altijd al deel uitmaakte van Europa, maar misschien ooit een uiterst nuttige bondgenoot zou kunnen worden.

Het ziet er dus echt naar uit dat we een heel andere oorlog zullen moeten voeren dan de meeste politici ons vertellen.