Een Europese veiligheidsarchitectuur

Defense top20Deel II: De wapenwedloop

Door de oorlog in Oekraïne werd de EU geconfronteerd met de gevolgen van de decennialange onderfinanciering van defensie. Daardoor is er géén operationele reservecapaciteit beschikbaar. Niet voor personeel en noch minder voor materieel. Om deze operationele capaciteit op te bouwen zullen minstens tien jaar nodig zijn, tenzij men zou overschakelen op een (zeer dure) oorlogsindustrie.

Technologie

Ondertussen staat de tijd niet stil. De wapenwedloop die een permanente zoektocht is naar méér en béter zorgt ervoor dat wat vandaag operationeel dominant is, door de steeds sneller evoluerende technologie op steeds kortere termijn obsoleet wordt.  

De oorlog in Oekraïne herinnerde ons aan het cruciaal belang van informatie over de vijand. Bombardementen worden daardoor veel efficiënter, ook al blijft nevenschade een permanent risico.

Nog veel belangrijker dan de tactische informatie is de strategische informatie- en communicatiecapaciteit die via satellieten de wapensystemen voeden en grondtroepen aansturen. Een specialist verwees daarvoor naar de wapenwedloop die zich uitbreidt tot de ruimte, hoewel afgesproken werd om die niet te militariseren: “… maar dat gebeurt toch. Uit mijn technologische ervaring heb ik zelfs de indruk dat China verder staat dan de VS, het gaat dan niet enkel om het uitschakelen van supersone ballistische raketten maar ook om mekaars satellieten en communicatiemiddelen te vernietigen.

Verder schrijft hij over ‘Emerging technology’: Naast de ruimtetechnologie zijn er andere. Zo is er sprake van ‘quantum entanglement’. Het MIT heeft aangetoond - zij het op korte afstand - dat dit ook kan voor radar. Het betekent dat radardetectie dan met een zo laag vermogen mogelijk wordt waardoor de positie van die radarsystemen niet meer meetbaar/lokaliseerbaar is. Een echte revolutie voor de verdediging.

Het is evident dat deze evolutie de mogelijkheden van kleinere landen overstijgt: “We hebben een NAVO of iets anders nodig want de ruimte wordt vitaal in de verdediging en België is een speldenprik groot.”

 

Een Europese wapenwedloop?

Er zijn tal van conflicten die ontaarden in fysiek geweld en er zijn ook tal van manieren om oorlog te voeren. Aan de ene kant zijn er de rijke landen die zich een wapenwedloop kunnen permitteren. Hun macht over andere landen en volkeren wordt opgebouwd én in stand gehouden door steeds efficiënter en steeds duurder militair materieel. Aan de ander kant zijn er de arme landen en volkeren die onvoldoende wapens hebben en dus lijdzaam elke invasie ‘hoe goed ook bedoeld’ (sic) moeten ondergaan.

Denk maar eens aan de frustratie in het Midden Oosten waar deze tegenstelling miljoenen doden kostten e de frustratie deed toenemen bij alle overlevenden die lijdzaam de overmacht van de vijand moesten ondergaan. Elke gewapende confrontatie wordt dan een bron van frustraties die alleen maar kunnen doorgespoeld worden door een nieuwe opflakkering van geweld … met nog meer slachtoffers en nog meer frustraties.

Ook een wapenwedloop stopt nooit. Vanuit een machtsdenken zoekt en vindt men telkens hét nieuwe gesofisticeerde wapensystem uit dat het militair overwicht moet bestendigen. Maar tegelijk weet men dat vroeg of laat ook het nieuwste wapen operationeel obsoleet zal zijn door nieuwe afweermiddelen.

Wie dus beweert van een wapensysteem dat het vijftig jaar of zelfs méér zal meegaan bedriegt de kluit. Onlangs nog las ik in een publicatie dat de bouwer van het meest geavanceerde vliegtuig (F-35A) meedeelde dat de levensduur van het vliegtuig verlengd werd van 50 jaar naar bijna 80 jaar. Waaruit de journalist concludeerde dat het vliegtuig over de ganse levensduur goedkoper werd. Nogal gratuit voor wie iets afweet van moderne wapensystemen.

Door die wapenwedloop wordt ook steeds meer geld verdiend. En met het grote geld wordt ook de hebzucht steeds groter. Omkoping met geld is daarbij oude koek. Nu belooft men een lucratieve toekomst na zijn professionele periode. In de VS spreekt men van ‘draaideurgeneraals’: de deur gaat dicht bij defensie maar meteen draait de deur open naar PR of consultancy opdrachten of zitjes in de raden van bestuur van het MIC (Militair-Industrieel-Complex). Voor toppolitici is dat bijna vanzelfsprekend geworden!

Kleine landen zoals Nederland en België hebben niet de middelen om aan die wapenwedloop mee te doen. Ze zijn veroordeeld tot meewerken in de hoop zo veel mogelijk ‘compensaties’ te bekomen. Dat wordt dan als voordelig voorgesteld maar eigenlijk betalen we ook daarvoor en we worden afhankelijk van die grote spelers. Mocht u het nog niet door hebben, die grote spelers zijn de aandeelhouders van het MIC. ‘Follow the money’, het is een slogan die heel terecht aanwijst dat oorlogen lucratief zijn voor de wapenindustrie. Meer zelfs, zij kan niet bestaan zonder oorlogen.

Het probleem zit niet in de zoektocht naar steeds performanter wapensystemen, maar in het ontbreken van een politieke controle over het MIC. Wanneer invloedrijke politici en topmilitairen betaald worden om de visie van het MIC te steunen in plaats van te controleren, riskeren we verkeerde keuzes te maken. Deze waarschuwing van president Eisenhouwer klonk toen al duidelijk:

U-S President Dwight Eisenhower left office in 1960 with a warning. “We must guard against the acquisition of unwarranted influence, whether sought or unsought, by the military industrial complex.”

Recent schreef een dwarsligger dit: Ik vraag mij af waarom men steeds zoekt naar duurdere gesofisticeerde wapensystemen, terwijl er ook een toekomst is – dat bewijst alvast de oorlog in Oekraïne - voor goedkopere wapensystemen die door een massale inzet ook efficiënt zijn en veel goedkoper.

NAVO of EU?

De operationele levensduur van elk nieuw wapensysteem kan niet voorspeld worden. Veel wapensystemen hebben nooit de proef van een operationele inzet tegen een goed uitgeruste vijand doorstaan. Voor een tegenstander is een veelvoud aan verschillende wapensystemen een bijkomend probleem terwijl de veiligheid afhankelijk maken van één wapensysteem het risico van een nederlaag vergroot. De NAVO is voldoende groot om meerdere systemen te combineren en logistiek te ondersteunen. Vooral om niet de duurste middelen in te zetten voor opdrachten die ook met goedkopere middelen kunnen uitgevoerd worden. De boutade over een Rolls Royce om  naar de bakker te gaan.

Het is alvast duidelijk dat wij enkel via een NAVO-samenwerking of op Europees niveau kunnen meedoen aan de onvermijdelijke wapenwedloop.

Een EU-samenwerking is volgens mijn persoonlijke inschatting hoogst twijfelachtig. Bedenk maar dat de eerste poging om een Europese veiligheidsarchitectuur te organiseren reeds dateert van mei 1952 toen het CED, Communauté Européenne de Défense, werd ondertekend in Parijs, maar mislukte nog voor de inkt droog was.

Er zal pas een Europees alternatief zijn wanneer er ook een Europese militaire industriële capaciteit bestaat die projectgewijs de nationale inspanningen kan bundelen. Let wel, onmogelijk is het niet maar de kans dat we vervallen in Amerikaanse toestanden waar de bouw van een wapensysteem pas politiek wordt goedgekeurd nadat zowat alle Amerikaanse staten een deel van de koek kregen, is geen al te best vooruitzicht.

Wat politiek meer kans maakt en een belangrijke stap zou zijn, is de bundeling van de EU-defensiestrategie binnen de NAVO door één EU-delegatie op het ‘strategisch’ niveau, in plaats van nationale vertegenwoordigingen. Nationale werkgroepen kunnen wel actief blijven en het stategische niveau voeden met gedeelde informatie.

 Dat zou ook de gelegenheid moeten zijn om van de NAVO opnieuw een defensief bondgenootschap te maken dat zich geografisch beperkt tot de regio van de NAVO- én EU-lidstaten die geen deel uitmaken van de NAVO. Wat eigenlijk neerkomt op een artikel 5 voor alle NAVO en EU-lidstaten. Voor de eventuele opdrachten ter vrijwaring van de vrijheid van handelen buiten de Europese ruimte kan men perfect gebruik maken van ‘coalitions of the willing’ waarbij elk land vrij kan beslissen om al of niet mee te doen.

Terugkeer naar de essentie

In afwachting van dergelijke NAVO-architectuur met twee grote spelers, de VS en de EU, zal de heropbouw via nationale inspanningen moeten concreet gemaakt worden. Het is niet de beste oplossing maar tijd om het samen aan te pakken, is er niet.

Toch moet men denken aan de bedreigingen voor de langere termijn. Wanneer het nu over veiligheid gaat of over om het even welk maatschappelijk probleem, dan is er éénzelfde interne bedreiging: machtsdenken.

Overloop eens álle internationale organisaties en u zult éénzelfde gevaarlijk fenomeen vaststellen: ze worden steeds omvangrijker, steeds minder controleerbaar en eigenen zich in steeds meer maatschappelijke domeinen beslissingsrecht toe. Kortom, ze zijn verworden tot dictatoriale instituten met een leger ambtenaren dat alleen te vergelijken is met de ‘nomenklatoera’ in collectivistische dictaturen. 

Drie voorbeelden: de NAVO, de EU en de VN.

Voor de NAVO die vervelde van een defensieve verdragsorganisatie dat zich beperkte tot de beveiliging van een geografische omschrijving naar een offensieve organisatie met inzet in Afghanistan en het Midden Oosten, werd zelfs geen volwassen democratisch debat gehouden.

Europa was een economisch project en werd ook als dusdanig geapprecieerd. Vandaag is het een politieke moloch van politici en een nomenklatoera die in de greep zitten van lobbyisten allerhande. Met NGO’s die belastinggeld krijgen om hun ideologisch gedreven standpunten te propageren en niemand die zich vragen stelt of dat allemaal wel strookt met democratie en goed bestuur.

En de VN? Wel, het volstaat om u een foto te tonen van het oorspronkelijk Handvest van de Verenigde Naties en Statuut van het Internationaal Gerechtshof.

 

handvest VN 1

Een boekje van 13 x 9 cm en 89 bladzijden

Tenslotte

Vermits we vrezen dat de EU (nog) niet in aanmerking komt om een leidende rol te spelen in de herbewapening van de EU-lidstaten, zal het van de nationale inspanningen afhangen of we op weg zijn naar een betere gemeenschappelijke veiligheidsarchitectuur.

Dat wordt het onderwerp vanhet volgende deel:

Deel III: Een alternatief

De heropbouw van nationale militaire capaciteiten

  • Hits: 126