Kan de F-35 door VHF-radars, AWACS-vliegtuigen en satellieten worden “gezien”? – een gedocumenteerde verificatie
Vraag
Kan de F-35 gezien worden door VHS radars zoals deze die geïntegreerd zijn in het Russische S-400 luchtafweersysteem dat een combinatie is van meerdere radarsystemen én door hoger vliegende vliegtuigen en satellieten in de ruimte die de F-35 zien van bovenuit?
1 VHF-/UHF-radars in het S-400-ecosysteem
-
VHF-radars en stealth-limieten
Het Russische 55Zh6M/55Zh6U Nebo-M-complex combineert VHF-, L- en X-band-sensoren en is expliciet ontwikkeld als counter-stealth-radar. De fabrikant (Almaz-Antey) claimt detectie van F-22/F-35-achtige doelen; onafhankelijke analyses tonen dat de VHF-band (golflengte 1–3 m) de F-35 in het zogenoemde resonance- en Rayleigh-scattering-regime brengt, waardoor het toestel een radardoel wordt ter grootte van “een strandbal” op tientallen tot >150 NM afstand (Wikipedia, AusAirPower).
Foto Wikimedia: Nebo-M
-
Integratie in S-400-batterijen
S-400-divisies koppelen hun 92N6E X-band ‘Grave Stone’ schietradar aan zoekradars zoals de Protivnik-GE (UHF) en Nebo-UE/M (VHF). De VHF-sensor genereert een grove track; de L/X-band radars verfijnen deze tot wapenkwaliteit. De Wikipedia-samenvatting bevestigt die meerbands-architectuur en de anti-stealth claim (Wikipedia). -
Empirisch voorbeeld buiten Rusland
Tijdens de ILA-luchtshow 2018 volgde het Duitse passieve VHF-systeem TwInvis twee F-35A’s over 150 km. Hensoldt beschreef het experiment uitvoerig als bewijs dat “low-observable ≠ onzichtbaar” (C4ISRNet).
Conclusie: de stelling dat de F-35 zichtbaar is voor VHF-radars (waaronder de Nebo-familie die met S-400 samenwerkt) wordt ondersteund door zowel fysische literatuur als praktijktesten.
2 Detectie “van bovenaf” door AEW&C-platforms
-
UHF-/L-band-AWACS
-
E-2D Advanced Hawkeye
De AN/APY-9 AESA-radar werkt in de UHF-band; de Amerikaanse marine beschouwt haar expliciet als counter-stealth-sensor omdat F-35/RCS-reductie vooral is geoptimaliseerd voor X/Ku/S-band. Wikipedia vermeldt dat het systeem “stealth fighters kan opsporen” (Wikipedia). -
E-7 Wedgetail
Boeing en de USAF benadrukken dat de dorsale MESA-AESA in L-band met >600 km kijkbereik objecten met “low RCS” langdurig kan “aankijken” vanaf 35 000 ft, buiten de radarkromming (The War Zone).
-
-
Waarom top-down gemakkelijker is
Stealth-vormgeving minimaliseert reflecties naar grondradars onder een beperkte invalshoek. Bovenwaartse of schuine inval (van AWACS / satelliet) belicht ongecoate vleugel- en rompvlakken; de RCS stijgt daardoor soms met een orde grootte (Kopp, 2008, p. 34-35) (AusAirPower).
3 Ruimte-gebaseerde detectie
-
Forward-scatter via satellietsignalen
In 2024 demonstreerden Chinese onderzoekers dat Starlink-downlinksignalen als niet-coöperatieve zenders bruikbaar zijn om een stealth-surrogaat (DJI Phantom-drone met F-35-achtige RCS) te lokaliseren via “forward-scatter radar” (Tom's Hardware). SCMP en academische blogs bevestigen het experiment (scmp.com). -
Strategische implicatie
Grote LEO-constellaties of dedicated SAR-sensors kunnen van bovenaf continu brede gebieden bestrijken – precies de hoek waar klassieke stealth het minst effectief is.
4 Beoordeling
| Stelling | Onderbouwing | Beperkingen |
|---|---|---|
| “F-35 kan door VHF-radars in S-400 gezien worden.” | Nebo-M/VHF + praktijkvoorbeeld TwInvis | VHF-radar levert grove positie; voor een wapenlock is nog L/X-band-verfijning of IR-sensor nodig. |
| “Hoger vliegende vliegtuigen kunnen F-35 detecteren.” | UHF-band APY-9 (E-2D) & L-band MESA (E-7) ontworpen als counter-stealth; RCS neemt toe bij top-down-aspect. | Detectiebereik afhankelijk van aspect-hoek en EM-omgeving. |
| “Satellieten zien F-35 van boven.” | Forward-scatter proef met Starlink‐signalen; groei van ruimtegebaseerde SAR-netwerken. | Technologie nog experimenteel; vergt massale processing-capaciteit en compensatie voor lage signaal-ruis-verhouding. |
APA-referentielijst
-
Kopp, C. (2008, December). Russian VHF counter-stealth radars proliferate. Defence Today, 33-35. https://www.ausairpower.net (AusAirPower)
-
Sprenger, S. (2019, 30 september). Stealthy no more? A German radar vendor says it tracked the F-35 jet in 2018 — from a pony farm. C4ISRNet. https://www.c4isrnet.com (C4ISRNet)
-
S-400 missile system. (2025, 22 mei). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/
S-400_missile_system (Wikipedia) -
Nebo-M. (2025, 17 mei). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/
Nebo-M (Wikipedia) -
Shilov, A. (2024, 17 september). Chinese scientists use Starlink signals to detect stealth aircraft and drones. Tom’s Hardware. https://www.tomshardware.com (Tom's Hardware)
-
Chen, S. (2024, 13 september). Starlink radiation makes stealth target glow on Chinese radar. South China Morning Post. https://www.scmp.com (scmp.com)
-
Boeing E-2 Hawkeye. (2025, 12 mei). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/
Grumman_E-2_Hawkeye (Wikipedia) -
Altman, H. (2023, 20 maart). This is what USAF’s future E-7 radar jet is actually capable of. The War Zone. https://www.twz.com (The War Zone)
Samenvatting
De bewering is grotendeels correct: de F-35 is weliswaar low observable, maar niet “onzichtbaar”. VHF-/UHF-radars (o.a. Nebo-M gekoppeld aan S-400) én lange-golfradarsystemen in AWACS-vliegtuigen kunnen het toestel detecteren — vooral wanneer zij het van boven of onder ongebruikelijke hoeken belichten. Experimentele studies tonen bovendien dat LEO-satellietsignalen een aanvullende route bieden voor tegenstealth-detectie. Stealth blijft een waardevolle eigenschap, maar de “technologische asymmetrie” is geen absolute garantie meer tegen ontdekking in een modern, meervoudig sensornetwerk.
Vervanging F16